Các điểm chính
- - Sự xuất hiện của kháng thuốc đối với Dolutegravir (DTG) – thuốc kháng retrovirus được ưa chuộng – có thể cao hơn dự đoán, đặc biệt là đối với những người có tiền sử điều trị thuốc HIV trước đó.
- - Mặc dù sự xuất hiện của kháng thuốc, DTG vẫn là một thuốc điều trị HIV hiệu quả, với hơn 90% bệnh nhân đạt được sự ức chế virus kéo dài nếu điều trị đúng.
- - Kháng DTG làm tăng mức độ khẩn cấp trong việc thực hiện các cuộc khảo sát chuẩn hóa để xác định tỷ lệ kháng thuốc DTG và các yếu tố lâm sàng liên quan.
- - Việc sử dụng liệu pháp kháng retrovirus dựa trên Dolutegravir (ART) được gia tăng, cần duy trì cảnh giác trong việc ngăn ngừa và theo dõi kháng thuốc HIV đối với những trẻ em mới được chẩn đoán nhiễm HIV.
- - Tỷ lệ kháng thuốc kháng retrovirus PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm) liên quan đến tenofovir hoặc lamivudine là thấp đối với những người nhiễm HIV trong khi đang sử dụng PrEP chứa tenofovir. Tuy nhiên, tỷ lệ kháng thuốc đối với tenofovir và lamivudine cao gấp hơn 10 lần nếu sử dụng PrEP trước khi nhiễm HIV.
- - Để ngừng kháng thuốc HIV: cần cung cấp thuốc kháng retrovirus một cách tối ưu, giữ bệnh nhân trong chăm sóc và đảm bảo tuân thủ điều trị; tăng cường truy cập vào xét nghiệm tải lượng virus và thay đổi phác đồ điều trị trong trường hợp thất bại điều trị.
1. Tổng quan về thực trạng kháng thuốc HIV
- Trong suốt thập kỷ qua, thế giới đã chứng kiến sự gia tăng chưa từng có trong việc sử dụng liệu pháp kháng retrovirus (ART), cứu sống hàng triệu người sống với HIV. Đến cuối tháng 12 năm 2022, có 29,8 triệu người đang sử dụng ART, so với 7,7 triệu người vào năm 2010.
- Sự gia tăng việc sử dụng thuốc HIV đã đi kèm với sự xuất hiện của kháng thuốc HIV, với các mức độ kháng thuốc tăng dần trong những năm gần đây.
- Kháng thuốc HIV xảy ra do các thay đổi trong cấu trúc di truyền của HIV, làm giảm khả năng của thuốc ngăn chặn sự nhân lên của virus. Tất cả các thuốc kháng retrovirus, bao gồm các thuốc thế hệ mới hơn, đều có nguy cơ bị kháng thuốc, nếu không được ngăn ngừa.
- Kháng thuốc HIV có thể làm giảm hiệu quả của các thuốc điều trị HIV, dẫn đến sự gia tăng các nhiễm trùng và tỷ lệ mắc bệnh HIV, cũng như tỷ lệ tử vong liên quan đến HIV.
Phạm vi vấn đề:
- Việc giám sát kháng thuốc HIV cung cấp cho các quốc gia bằng chứng giúp tối ưu hóa kết quả điều trị cho bệnh nhân và cộng đồng. WHO khuyến cáo các quốc gia thực hiện các khảo sát kháng thuốc HIV định kỳ trong các nhóm dân số khác nhau, bao gồm người lớn, trẻ em, thanh thiếu niên và người dùng PrEP mới chẩn đoán nhiễm HIV.
- Báo cáo kháng thuốc HIV năm 2024 của WHO tổng hợp thông tin mới nhất, với trọng tâm là kháng thuốc HIV trong kỷ nguyên các thuốc ức chế integrase-strand transfer cho phòng ngừa và điều trị HIV.
Kháng thuốc HIV đã có:
- Mục tiêu điều trị HIV – ức chế tải lượng virus – đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa sự xuất hiện của kháng thuốc HIV. Khi tải lượng virus được ức chế và duy trì, HIV kháng thuốc sẽ ít có khả năng xuất hiện.
- Như đã được nêu trong báo cáo kháng thuốc HIV năm 2024 của WHO, tỷ lệ kháng Dolutegravir trong các nghiên cứu hiện có vẫn ở mức thấp dưới 0,4%, nhưng sự xuất hiện của kháng thuốc này đang tăng dần. Trong các nghiên cứu gần đây được hỗ trợ bởi Chương trình Cứu trợ Khẩn cấp của Chính phủ Hoa Kỳ cho AIDS (PEPFAR) tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, tỷ lệ kháng DTG ở các bệnh nhân điều trị ART với virus có khả năng phát hiện được là 3,9% và lên đến 19,6% ở những người có tiền sử điều trị.
- WHO khuyến cáo các quốc gia thực hiện các khảo sát giám sát định kỳ về kháng thuốc HIV ở người lớn, trẻ em và thanh thiếu niên đang nhận ART.
Kháng thuốc HIV trước khi điều trị:
Kháng thuốc có thể được phát hiện ở một số người trước khi họ bắt đầu điều trị. WHO khuyến cáo giám sát kháng thuốc HIV ở người lớn và trẻ em bắt đầu điều trị ART hoặc đang tái khởi động ART, để tối ưu hóa lựa chọn phác đồ điều trị ban đầu.
2. Dự phòng HIV trước khi phơi nhiễm (PrEP)
- Nhiều người sống trong tình huống có nguy cơ cao bị nhiễm HIV sử dụng thuốc để giảm nguy cơ mắc bệnh. WHO khuyến cáo sử dụng dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) như một lựa chọn phòng ngừa bổ sung.
- Nhiễm HIV ở những người sử dụng PrEP là hiếm. Tuy nhiên, một số người nhiễm HIV mặc dù đang sử dụng PrEP, sự xuất hiện của kháng thuốc là điều thường thấy. Kháng thuốc có thể làm giảm các lựa chọn điều trị do sự chồng chéo của các đặc điểm kháng thuốc giữa các thuốc kháng retrovirus dùng cho cả PrEP và điều trị.
- Theo một đánh giá tài liệu được công bố trong báo cáo kháng thuốc HIV năm 2024 của WHO, có 310 trường hợp seroconversion xảy ra trong khi sử dụng PrEP chứa tenofovir trong giai đoạn 2020–2023, trong đó 20% trường hợp có kháng thuốc tenofovir hoặc lamivudine.
Source: WHO, cập nhật năm 2025